Het kiezen van een Zwenkwiel

D&M TRANSPORTWIELEN - Zuiddijk 394 - 1505 HE - Zaandam
Tel. 075.6158836 - Fax 075.6700719 - www.dm-holland.nl   E-mail: info@dm-holland.nl
 

Inleiding

Het selecteren van een geschikt wiel is een kwestie van méér dan alleen maar geld. Doordat dit vaak onvoldoende wordt overgebracht, rijdt meer dan de helft van Nederland op de verkeerde wielen. Gevolg: onnodig zware belasting voor de gebruiker, roest, kapotgaan, slijtage en allerlei andere klachten.

Het is niet voor niets dat er een heleboel verschillende soorten wielen worden gemaakt. Wat voor de ene gebruiker het perfecte wiel is, blijkt voor de ander te resulteren in een drama. Logisch, want de bedrijfsspecifieke omstandigheden waarin een wiel functioneert verschillen keer op keer. En juist die bedrijfsspecifieke omstandigheden bepalen het functioneren van zowel het wiel als de gaffel.

I. Het Wiel

Een wiel bestaat uit een lagering, een kern en meestal een loopvlak. Het selecteren van een wiel betekent dus kiezen voor een lagering, een kern en een loopvlak. Het vereiste draagvermogen bepaalt eveneens de soort, maar vooral de grootte van het wiel.

Lageringen

Als gebruiker kunt u kiezen uit de volgende lagers:

    • kogellager (al dan niet afgedicht)
    • rollager (al dan niet van RVS)
    • glijlager

De keuze wordt bepaald door de gewenste rolweerstand, de mate van gebruik en de omgeving waarin het wiel wordt gebruikt.

Een kogellager laat, vooral bij hoge belasting, een wiel lichter lopen dan een rollager. Een rollager op zijn beurt loopt weer lichter dan een glijlager. Een glijlager is eigenlijk geen lager: de kern draait rechtstreeks op de as. De onderlinge verschillen zijn overigens iets minder groot dan wel eens wordt gedacht.

De mate van gebruik is op afstand het belangrijkste criterium voor de selectie van een lagering. Als het transportmiddel maar af en toe wordt gebruikt en het wiel relatief (dus ten opzichte van zijn draagvermogen) licht wordt belast, is een glijlager geen enkel probleem. Bij regelmatig gebruik is tenminste een rollager gewenst: het glijlager geeft te hoge rolweerstanden en slijtage, waardoor te veel speling ontstaat op de as.

Wordt een transportmiddel intensief gebruikt, dan is een kogellager gewenst. Niet alleen een glijlager, ook een rollager draait rechtstreeks op de as. Slijtage, en daardoor te hoge rolweerstanden zijn het gevolg. Vroeger waren kogellagers voor veel gebruikers te duur. Door de moderne productiemethoden en de opkomst van de nieuwe industrielanden in het Verre Oosten is dit bezwaar niet langer van toepassing.

Nog wat tips:

    • in vochtige of natte omgeving alleen een kogellagering met V-afdichting, een RVS rollager of een glijlager toepassen.
    • In een stoffige omgeving geen rollagers: het vet zal verkleven waardoor het wiel stroef gaat lopen.
    • Laat bij omgevingstemperaturen lager dan -20°C of hoger dan +60°C de lagers voorzien van speciaal vet.

Samengevat

  Kogellager Rollager Glijlager
Rolweerstand ++ + O/-
Mate van gebruik +++ + -
Vocht V-afd. RVS +
Stof ++ - +
Temperatuur spec.vet spec.vet nvt

Kernen

De keuze kan worden gemaakt uit de volgende kernen:

    • kunststof
    • gepuntlast plaatstaal
    • geklonken plaatstaal
    • aluminium
    • gietijzer

De keuze van een kern wordt in hoge mate bepaald door het draagvermogen, eventuele piekbelasting en de vochtigheid van de omgeving.

Het spreekt voor zich dat het draagvermogen van gietijzer hoger is dan van kunststof. Echter, onderscheid moet gemaakt worden tussen het eenvoudige plastic van de serie DELTA en het zware, kwalitatief hoogwaardige polyamide 6 van de overige series.

Piekbelasting komt voor wanneer een transportmiddel hard wordt neergezet of zijdelings, in beladen toestand, wordt verplaatst door een heftruck. De kernen van de series DELTA, BETA zijn hier niet voor geschikt. In en aantal gevallen is ook de serie KAPPA zelfs een twijfelgeval, hoewel de geklonken plaatstalen kern veel sterker is dan de gepuntlaste versie van de serie BETA. Alleen in geval van zeer zware, regelmatige piekbelasting vallen ook de hoogwaardige kunststof kernen af.

In een vochtige omgeving past alleen kunststof, aangezien ieder metaal zal corroderen. De series BETA en KAPPA moeten absoluut worden afgeraden. Hoewel de serie ZETA in een vochtige omgeving op den duur zal gaan roesten, is het gietijzer zo dik dat er in de praktijk weinig hinder van wordt ondervonden.

Schematisch kan een en ander als volgt worden samengevat:

  kunststof gepuntlast staal geklonken staal aluminium gietijzer
Draagvermogen +/++ 0 + ++ +++
Piekbelasting 0/+ - + ++ +++
Vochtigheid +++ - 0 0 +

Loopvlakken

Het loopvlak heeft invloed op:

    • het draagvermogen
    • de rolweerstand
    • de slijtvastheid
    • het geluidsniveau
    • de hechting op de kern
    • het al dan niet veroorzaken van strepen

Polyamide wielMet zo veel invloeden is het duidelijk dat de keuze van een geschikt loopvlak de meeste aandacht behoeft. Een loopvlak maakt het wiel duurder en kan het draagvermogen omlaag brengen. De rolweerstand neemt, en soms nog aanzienlijk ook, toe. Waarom dan eigenlijk een loopvlak? Waarom niet een hard polyamide of gietijzeren wiel?

Op een harde, zeer gladde en schone vloer is dit vaak ook niet nodig. Het transportmiddel maakt wel enig geluid, maar loopt superlicht omdat het contact met de vloer minimaal is: het wordt immers niet ingedrukt! Het draagvermogen is maximaal, er worden geen zwarte strepen afgegeven. Kortom, een absolute aanrader in deze bijzondere omstandigheid. En nog goedkoop ook!

In de praktijk zijn de vloeren echter vaak niet glad, hard en schoon. Het transportmiddel moet ook op een trottoir kunnen rijden, drempels overwinnen, vuil op de vloer etc.

De hardheid van een wiel zonder speciaal loopvlak is hier het grote nádeel. Een wiel mét een loopvlak wordt ingedrukt en overwint de weerstand als een tank: geleidelijk. Het harde wiel botst, ondervindt meteen grote weerstand en is voor de gebruiker één en al ergernis.

Daarom worden de meeste wielen voorzien van een loopvlak, waarbij de keuze kan vallen op:

 

N-serie (gespoten polyurethaan)Het gespoten polyurethaan doet de nadelen van het harde wiel maar zeer gedeeltelijk teniet, omdat het nog altijd een behoorlijk hard materiaal is.

 

Beta-serie (zwarte rubberband)De zwarte losse band wordt gemaakt van gerecycled rubber, b.v. autobanden. Er zijn in Europa slechts enkele fabrikanten en alle wielfabrikanten kopen bij hen losse banden. Iedereen levert dus vrijwel dezelfde zwarte losse banden. Zonder twijfel is dit het meest verkochte loopvlak in Nederland.

Dit komt niet omdat het een kwalitatief goed product is, maar vanwege de prijs: het is zo lekker goedkoop. Zoals met de meeste goedkope producten krijgt men er ook erg weinig voor terug.

De rolweerstand is zeer hoog, de slijtvastheid slecht, evenals de montage op de kern en het streept. Gerecycled rubber heeft namelijk alle voortreffelijke eigenschappen van natuurrubber verloren, waaronder de belangrijkste: elasticiteit!

Elastic serie (opgevulkaniseerd natuurrubber)Opgevulkaniseerd natuurrubber wordt tijdens het rijden, evenals de zwarte losse band, van voren ingedrukt, maar aan de achterkant wil het weer terug: het is immers elastisch.Daarom is de rolweerstand in de kleinere maten 4 à 5 keer zo laag en in de grote maten wel 8 à 10 keer zo laag. Daarnaast is opgevulkaniseerd rubber slijtvast, de hechting op de kern volledig en, indien gewenst, streeploos. wordt tijdens het rijden, evenals de zwarte losse band, van voren ingedrukt, maar aan de achterkant wil het weer terug: het is immers elastisch.Daarom is de rolweerstand in de kleinere maten 4 à 5 keer zo laag en in de grote maten wel 8 à 10 keer zo laag. Daarnaast is opgevulkaniseerd rubber slijtvast, de hechting op de kern volledig en, indien gewenst, streeploos.

Waar de zwarte losse band de onderkant van de markt vertegenwoordigt, zo is er niets beter dan opgevulkaniseerd rubber. En dat in alle opzichten!

Delta-G serie (elastisch grijs rubber)Het vervaardigen van een opgevulkaniseerd rubber loopvlak gaat echter volgens een bewerkelijke productiemethode met dure grondstoffen. De prijs is dus relatief hoog. Daarom heeft LAG een bijzonder product in haar assortiment, elastisch grijs.
Deze grijze losse band wordt vervaardigd uit kwalitatief betere grondstoffen, waardoor een zekere elasticiteit ontstaat. De rolweerstand is daarom 2 tot 3 keer lager dan de zwarte losse band. Het niveau van het opgevulkaniseerd rubber wordt echter lang niet bereikt, maar daarentegen ligt het prijsniveau, vooral in de kleinere maten, veel dichter bij de zwarte losse band.

Zeta serie (gegoten polyurethaan)Als opgevulkaniseerd rubber nu zo’n voortreffelijk loopvlak is, waarom zijn er dan loopvlakken van gegoten polyurethaan uitgevonden? Immers, hoewel het voortreffelijke eigenschappen heeft, is de rolweerstand toch hoger, vooral op een ongelijk vloer met drempels zoals bijv. een trottoir. Rubber heeft een beperkt draagvermogen. Als door de vloerkwaliteit een loopvlak gewenst is, de belasting relatief hoog en de bouwhoogte klein, dan is er maar één keus: gegoten polyurethaan, dat bestand is tegen hoge belastingen.

Gerecapituleerd :

 

Zwarte
losse band

Grijze losse band

Opgevulkaniseerd rubber

Gegoten polyurethaan

Gespoten polyurethaan

Geen loopvlak

Draagvermogen

-

0

+

++

+

+++

Rolweerstand op
harde gladde vloer

-

0

+

+

+

+++

Rolweerstand
op oneffen vloer

-

++

+++

+

0

-

Slijtvastheid

-

0

++

+++

+

-/+++

Geluidsniveau

++

+++

+++

+

0

-

Hechting
op kern

-

0

+++

+++

+++

Nvt

Strepen

-

+++

+++

+++

+++

+++

2. De Gaffel

Zo complex als de selectie van een wiel is, zo eenvoudig is de gaffelkeuze. Vrijwel allesbepalend is het vereiste draagvermogen. Daarnaast spelen bevestigingsmogelijkheden en vochtigheid een rol.

M20 & X20 zwenkvork De M22 serie is de lichtste uitvoering. Deze geperste versie is niet alleen verkrijgbaar met plaat, maar ook met boutgat, draadstift, pen en expander. Altijd is een rem toepasbaar. De volledige serie is ook verkrijgbaar in RVS, bekend als INOX 20.

 

P60 zwenkvork (centraal gebout)De zwaardere series M-40, P-60, E-70 en G-80 zijn centraal geboute constructies en dus aanmerkelijk sterker dan de geperste M-22 vork. Door de constructie zijn de centraal geboute gaffels alleen verkrijgbaar met plaatbevestiging.

 

Boutgat, draadstift, pen en expander zijn éénpuntsbevestigingen en per definitie minder geschikt voor intensief gebruik en minder bestand tegen piekbelasting.

 3. Het Zwenkwiel

Een zwenkwiel is een combinatie van een gaffel en een wiel. De combinatie moet logisch zijn. Zo dienen draagvermogen en bestendigheid tegen vocht op elkaar te zijn afgestemd.

Fabrikanten zijn conservatief in het afgeven van draagvermogens. Toch wordt geadviseerd een vermenigvuldigingsfactor toe te passen in de volgende gevallen:

Ideale vloer 1
Ideale vloer met drempels 1,1
Minder goede vloer 1,2
Minder goede vloer met drempels 1,3
Slechte vloer 1,4
Slechte vloer met drempels 1,5

Indien sprake is van intensief gebruik wordt een vermenigvuldigingsfactor van 1,1 extra geadviseerd.

Piekbelasting dient in feite individueel beoordeeld te worden. De minimale vermenigvuldigingsfactor bedraagt 1,5 doch voor bijv. vuilniscontainers kan deze oplopen naar 3. De draagvermogens worden door de fabrikant gebaseerd op handmatige voortbeweging. Zodra het transportmiddel mechanisch wordt voortbewogen, is advies van een specialist onontbeerlijk!

Tenslotte

Aan het selecteren van een zwenkwiel zit meer vast dan wel eens wordt gedacht. Vooral het loopvlak verdient een kritische benadering.

Maar gelukkig is alles de moeite méér dan waard. Wielen beïnvloeden vaak directe persoonlijke arbeidsomstandigheden van medewerkers. Verkeerde wielen zijn veroorzakers van klachten en ziekteverzuim. Goede wielen zorgen voor complimenten en vergroten de productiviteit.

Tegen deze achtergrond is een eventuele meerprijs vaak slechts een fractie van de directe en indirecte opbrengsten!

Veel succes!

D&M TRANSPORTWIELEN - Zuiddijk 394 - 1505 HE - Zaandam
Tel. 075.6158836 - Fax 075.6700719 - www.dm-holland.nl   E-mail: info@dm-holland.nl